Đối với các nước khác châu Á, đại từ nhân xưng có 3 ngôi: Người nói,
người nghe và người, vật, sự việc được đề cập đến trong câu nói. Chỉ
có sáu từ cơ bản nếu dịch mộc mạc ra tiếng Việt là: tao, mày, nó,
chúng nó, chúng tao, chúng mày.
Ví dụ: "Bố mẹ cháu bảo cháu đưa ba cháu sang thăm hai cụ".
Câu này nếu dịch từ đối ra tiếng nước ngoài thì như sau: "Chúng nó bảo
tao đưa nó sang gặp chúng mày".
ở Việt Nam ta đã quen từ nhỏ, đáng tuổi ông thì gọi là ông,
đáng tuổi bác thì gọi là bác không đươc "mày tao chí tớ", "cá mè một
lứa". Chúng ta nên thông cảm với người nước ngoài học tiếng Việt. Đại
từ nhân xưng tiếng Việt rất đa dạng phong phú nhưng cũng rất phúc tạp,
điều khó khăn phức tạp nhất là, ngay trong đại từ nhân xưng của ta đã
mang sắc thái tình cảm, thể hiện sự yêu thương tức giận, kính trọng,
khinh ghét, khách sáo, thân mật...
Trong cách xưng hô của ta có phân biệt tôn ti trật tự rõ
ràng. Cháu bé hỏi rằng: Tại sao ông bảo cháu thưa bẩm, thế mà cháu gọi
ông ông lại không thưa bẩm cháu. Cháu cũng không hiểu sao cha mẹ gọi
con thì gọi thằng Giáp con ất được còn con gọi tên cha mẹ thì không
được. Tại sao ông chú già rồi lại còn gọi là "ông trẻ".
Cách dùng từ để xưng hô của ta còn tuỳ thuộc vào mức độ
thân sơ giữa người nói và người nghe. Ví dụ, thật thân tình bạn bè gọi
nhau bằng mày tao, hắn thì quí; gọi nhau bằng thưa quí anh hoặc bằng
ông thì coi như giễu cợt kích bác nhau. Ngược lại, mới quen biết sơ sơ
mà mày tao thì coi như bất lịch sự, đôi khi nghe bực mình bỏ đi không
thèm trả lời. Cụ già và Lão già đồng nghĩa nhưng khi nói "Tôi hỏi cụ
già" thì rất khác "Tôi hỏi lão già". Cũng có trường hợp "lão" chưa hẳn
đã già, mà là cách gọi thân mật.
Nếu có quan hệ họ nội, họ ngoại thì gọi theo quan hệ thân
thuộc gắn bó tình thân thiết hơn; mặc dầu ít tuổi hơn mình nhưng ngang
hàng cha mẹ mình thì gọi bằng chú, bác, cô, dì theo đúng vai vế trong
họ. Ngược lại, đối với người đã lớn tuổi mặc dầu là bậc cháu nhưng để
cho khỏi "chướng" nên gọi bằng anh, ông, bác ông... Coi như gọi thay
con, cháu mình, như vậy thanh nhã và lịch sự hơn.
Thuần tuý quan hệ xã hội, không có quan hệ họ hàng nhưng theo
phép xã giao "trưởng nhất tuế vi huynh, trưởng thập tuế vi phụ" (hơn
một tuổi làm anh, hơn mười tuổi làm cha), tức là tôn lên ngang bằng
với cha mà gọi chú, bác. Đây là phép tôn xưng.
Nguồn: ST & Tổng hợp từ Internet: Yến Nhi (XemTuong.net)
